Ostatnia
modyfikacja:
2017-11-16

S這wnik poj耩

Licznik odwiedzin:
 

- (inicja造, RRRR, metoda): oznaczenie kto, kiedy (w kt鏎ym roku) i jak metod wykona pomiar wysoko軼i lub obwodu pnia drzewa. Przyk豉dowo zapis (TN, 2011, laser) oznacza, 瞠 pomiaru dokona Tomasz Niechoda w 2011 roku, za pomoc dalmierza laserowego, z kolei zapis (PG, 2010) informuje o pomiarze dokonanym przez Piotra Gacha w 2010 roku. Rozwini璚ia inicja堯w os鏏 wykonuj帷ych pomiary, jak r闚nie skr鏒闚 nazw metod pomiarowych znajduj si w legendach zamieszczonych w dodatku Rekordy.
- APG, APG I, APG II: grupa najnowocze郾iejszych system闚 klasyfikacji ro郵in, rozwijanych od lat 90. XX w. przez mi璠zynarodow grup systematyk闚 ro郵in (ang. Angiosperm Phylogeny Group - st康 nazwa). Systemy te s oparte wy陰cznie o kryterium pokrewie雟twa ro郵in, bazuj one na metodach biologii molekularnej (badanie kodu DNA). I i II oznaczaj kolejne wersje systemu APG.
- alochtoniczny (in. obcy) gatunek: gatunek pochodz帷y z innego ekosystemu lub obszaru geograficznego, introdukowany celowo lub nie鈍iadomie zawleczony na dany teren. Przeciwne znaczenie posiada termin autochtoniczny (in. rodzimy).
- autochtoniczny (in. rodzimy) gatunek: gatunek rodzimy dla danego ekosystemu lub siedliska. Przeciwne znaczenie posiada termin alochtoniczny (in. obcy).
- baldach: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- baldachgrono: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- bezp販iowe (in. wegetatywne) rozmna瘸nie: typ rozmna瘸nia, w kt鏎ym organizm potomny powstaje z cz窷ci organizmu rodzicielskiego. Ten typ rozmna瘸nia prowadzi do powstania klonu - ro郵iny potomnej o genotypie takim samym jak ro郵ina rodzicielska, charakteryzuj帷ej si identycznymi jak ona cechami (zmiany genotypu mog p騧niej nast瘼owa w wyniku mutacji). Tworzenie klon闚 stanowi podstawow r騜nic w stosunku do rozmna瘸nia p販iowego, polegaj帷ego na tworzeniu kom鏎ek generatywnych (gamet) i prowadz帷ego do powstania ro郵iny potomnej o innym genotypie. Przyk豉dem cz瘰to stosowanej przez drzewa techniki rozmna瘸nia wegetatywnego jest wytwarzanie odro郵i korzeniowych (np. skrzyd這rzech kaukaski, sumak octowiec, topole).
- biel: fizjologicznie czynna strefa drewna pe軟i帷a funkcj przewodzenia wody i soli mineralnych oraz gromadzenia substancji zapasowych. Wype軟ia zewn皻rzny pier軼ie w przekroju pnia (lub ca這嗆 tego przekroju w przypadku drewna beztwardzielowego) i ma zwykle jasne zabarwienie (st康 nazwa). Jest "dope軟ieniem" twardzieli.
- b鏎: patrz las iglasty.
- ca這brzegi li嗆: li嗆, kt鏎ego blaszka posiada g豉dki brzeg.
- ciernie: mocno zaostrzone wyrostki ro郵inne o szyd這watym kszta販ie, stanowi帷e przekszta販one ca貫 organy - li軼ie (np. kaktusy), p璠y (np. tarnina, robinia) lub rzadziej przylistki. G堯wne zadania cierni to ograniczenie transpiracji wody oraz obrona ro郵iny przed obgryzaniem przez zwierz皻a. W odr騜nieniu od kolc闚, ciernie posiadaj w豉sne wi您ki przewodz帷e, a ich przytwierdzenie do p璠u jest wzmocnione specjaln tkank podsk鏎n.
- Cronquista system klasyfikacji ro郵in: jeden z pierwszych system闚 klasyfikacji ro郵in okrytonasiennych, opracowany w latach 60. XX w. przez Arthura Cronquista (USA), nadal cz瘰to stosowany, cho stopniowo wypierany przez nowsze systemy (g闚nie Reveala i AGP), wyodr瑿nia 64 rz璠y, w tym 321 rodzin.
- d這niasto z這穎ny li嗆: li嗆 z這穎ny, sk豉daj帷y si z listk闚 wyrastaj帷ych promieni軼ie z jednego punktu (np. kasztanowiec).
- d逝gop璠: p璠 drzewa lub krzewu powstaj帷y w wyniku przyrostu na d逝go嗆, charakteryzuj帷y si posiadaniem stosunkowo d逝gich mi璠zyw篥li. Patrz tak瞠 kr鏒kop璠.
- dno kwiatowe: rozszerzona cz窷 u podstawy kwiatu, w kt鏎ej osadzone s pozosta貫 jego elementy. U niekt鏎ych ro郵in dno kwiatowe bierze udzia w tworzeniu owocu pozornego.
- dwupienna ro郵ina: ro郵ina o kwiatach rozdzielnop販iowych, kt鏎ych oba typy - m瘰kie (pr璚ikowe) i 瞠雟kie (s逝pkowe) wyst瘼uj wy陰cznie na oddzielnych osobnikach (w tym przypadku mo瞠my wi璚 m闚i nie tylko o m瘰kich i 瞠雟kich kwiatach, ale te o m瘰kich i 瞠雟kich osobnikach). Dwupienno嗆 stanowi jeden ze sposob闚 eliminacji niekorzystnego zjawiska samozapylania wyst瘼uj帷ego w przypadku ro郵in jednopiennych.
- dzielny kszta速 li軼ia: posiadaj帷y wci璚ia o g喚boko軼i powy瞠j 2/3 po這wy szeroko軼i blaszki (a wi璚 bardzo g喚bokie), jednak w odr騜nieniu od li軼i siecznych z fragmentami blaszki wyra幡ie po陰czonymi u nasady (przy nerwie g堯wnym).
- endemit: takson (zwykle gatunek) o zasi璕u ograniczonym do niewielkiego obszaru, nigdzie poza nim nie wyst瘼uj帷y naturalnie.
- forma: najni窺za podkategoria w ramach gatunku, wyodr瑿niana na podstawie jednej (rzadziej kilku), zazwyczaj zmiennej (zmieniaj帷ej si np. wraz ze zmian warunk闚 bytowania) cechy stanowi帷ej niewielkie odchylenie od wzorca tego gatunku, jego podgatunku b康 odmiany. Forma jest oznaczana jako f. 'nazwa_formy'; jest to podkategoria ni窺za ni odmiana i podgatunek. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- gatunek: podstawowa jednostka systematyczna (in. takson); wchodzi w sk豉d rodzaju i jest oznaczany dwucz這nowym okre郵eniem, kt鏎ego pierwszy cz這n (w j瞛yku 豉ci雟kim pisany z wielkiej litery) stanowi nazw rodzaju, drugi natomiast (z ma貫j litery) okre郵a konkretny gatunek w ramach tego rodzaju, np. topola czarna, 豉c. Populus nigra. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- generatatywne rozmna瘸nie: patrz p販iowe rozmna瘸nie.
- gromada: jednostka systematyczna wchodz帷a w sk豉d kr鏊estwa ro郵in, obejmuj帷a bezpo鈔ednio klasy. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- grono: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- heterofilia: wyst瘼owanie na tym samym osobniku danego gatunku dw鏂h lub wi璚ej rodzaj闚 li軼i (np. bluszcz pospolity, morwa bia豉).
- introdukowany gatunek: gatunek sztucznie wprowadzony na dany teren nie b璠帷y jego naturalnym area貫m. W przypadku introdukcji niezamierzonej m闚imy o zawleczeniu.
- inwazyjny gatunek: gatunek obcy o znacznej ekspansywno軼i, rozprzestrzeniaj帷y si naturalnie lub z udzia貫m cz這wieka, stanowi帷y zagro瞠nie dla flory i/albo fauny danego ekosystemu z powodu konkurowania z gatunkami rodzimymi o nisz ekologiczn, przyczyniaj帷y si cz瘰to do stopniowego wymierania niekt鏎ych gatunk闚 miejscowych.
- jagoda: owoc o mi瘰istej, niep瘯aj帷ej owocni zbudowanej z dw鏂h warstw: zewn皻rznego egzokarpu stanowi帷ego zwykle cienk, okrywaj帷 sk鏎k owocu oraz zmi窷nia貫go mezokarpu wype軟iaj帷ego ca貫 jego wn皻rze. W jagodzie nie wyst瘼uje zatem trzecia, najbardziej wewn皻rzna warstwa czyli endokarp. Liczne zazwyczaj (rzadko jedno) nasiona jagody s umieszczone bezpo鈔ednio w mezokarpie. Przyk豉dy ro郵in wykszta販aj帷ych jagody: cytryna, banan, agrest, winoro郵, bor闚ka, pomidor, og鏎ek, arbuz, dynia, awokado /owoc 1-nasienny/.
- jednopienna ro郵ina: ro郵ina o kwiatach rozdzielnop販iowych, kt鏎ych oba typy - m瘰kie (pr璚ikowe) i 瞠雟kie (s逝pkowe) wyst瘼uj wsp鏊nie na tym samym osobniku. Jednopienno嗆 mo瞠 prowadzi do niekorzystnego zjawiska samozapylania (niebezpiecze雟two to nie wyst瘼uje u ro郵in dwupiennych).
- jednop販iowe: patrz rozdzielnop販iowe.
- karbowany brzeg li軼ia: posiadaj帷y 豉godne (zaokr庵lone) wierzcho趾i i ostro wci皻e doliny.
- kielich: zewn皻rzna cz窷 okwiatu, sk豉daj帷a si z ok馧ka zielonych zazwyczaj dzia貫k kielicha, stanowi帷a os這n wewn皻rznych element闚 kwiatu. Wyj徠kowo u niekt鏎ych kwiat闚 (zw豉szcza pozbawionych korony) kielich mo瞠 by barwny i stanowi powabni dla owad闚.
- klapowany kszta速 li軼ia: posiadaj帷y wci璚ia (tzw. klapy) o g喚boko軼i ok. 2/3 po這wy szeroko軼i blaszki (stosunkowo g喚bokie).
- klapy li軼ia: wystaj帷e fragmenty blaszki li軼iowej utworzone przez wyst瘼owanie stosunkowo du篡ch, wyra幡ie widocznych wci耩.
- klasa: jednostka systematyczna wchodz帷a w sk豉d gromady, obejmuj帷a bezpo鈔ednio rz璠y. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- klon 1. kom鏎ka lub organizm b璠帷y wiern kopi genetyczn innej kom鏎ki lub organizmu (posiadaj帷 identyczny genotyp). Klony kom鏎ek powstaj przez podzia miotyczny lub prosty pojedynczej kom鏎ki, klony organizm闚 natomiast - poprzez rozmna瘸nie wegetatywne (bezp販iowe) organizmu macierzystego. Osobniki b璠帷e klonami wykazuj niezwykle wysoki stopie podobie雟twa. 2. rodzaj drzew i krzew闚 nale膨cy do rodziny klonowatych.
- k這s: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- kolba: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- kolce: mocno zaostrzone wyrostki ro郵inne wykszta販aj帷e si na 這dygach (np. r騜a), li軼iach (np. ostrokrzew, ocet) lub owocach (np. kasztanowiec). Ich zadaniem jest zazwyczaj ochrona ro郵iny przed przez zwierz皻ami. W odr騜nieniu od cierni, kolce nie posiadaj w豉snych wi您ek przewodz帷ych i s stosunkowo s豉bo przymocowane do p璠u. (Kolce wyst瘼uj tak瞠 u zwierz徠 - np. je篡, ryb itp.; s one zbudowane ze sztywnych w這s闚, promieni p貫tw, 逝sek lub wypustek rogowych.)
- korona (dot. kwiatu): wewn皻rzna cz窷 okwiatu, sk豉daj帷a si z ok馧ka barwnych zazwyczaj p豉tk闚 korony, stanowi帷a powabni dla zapylaj帷ych kwiaty owad闚 i ptak闚.
- korzenie czepne: korzenie wytwarzane przez ro郵iny pn帷e, s逝膨ce im do mechanicznego przytwierdzania si do podpory. Dobrze znan w Polsce ro郵in tworz帷 korzenie czepne jest bluszcz pospolity.
- korzenie przybyszowe: korzenie wyrastaj帷e z nietypowych miejsc, np. z p璠闚 naziemnych (a nawet li軼i!), s逝膨ce ro郵inie do rozmna瘸nia wegetatywnego. Wyrastanie korzeni przybyszowych jest cz瘰to wyzwalane przez mechaniczne uszkodzenie r騜nych cz窷ci ro郵iny.
- kr鏊estwo ro郵in: najwy窺zy takson (jednostka systematyczna) w 鈍iecie ro郵in, obejmuje bezpo鈔ednio gromady. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- kr鏒kop璠: mocno skr鏂ony p璠 boczny drzewa lub krzewu, charakteryzuj帷y si posiadaniem zredukowanych (bardzo kr鏒kich) mi璠zyw篥li. Na kr鏒kop璠ach mog si rozwija ok馧ki li軼i (np. mi這rz帳) lub igie (np. modrzew) oraz kwiaty. Patrz tak瞠 d逝gop璠.
- kultywar: jednorodna i trwa豉 odmiana uprawna ro郵iny wyr騜niaj帷a si okre郵onymi walorami u篡tkowymi lub estetycznymi (np. w御kokolumnowy pokr鎩, specyficzny kolor li軼i, kwiat闚 itp.), uzyskana w wyniku zabieg闚 hodowlanych. Zachowanie cech kultywaru wymaga zwykle rozmna瘸nia wegetatywnego (s one bowiem rzadko przekazywane w procesie rozmna瘸nia generatywnego), dlatego wi瘯szo嗆 kultywar闚 to klony.
- kwiat: organ ro郵in nasiennych (in. kwiatowych) s逝膨cy im do rozmna瘸nia p販iowego. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Elementy morfologii i fizjologii drzew i krzew闚.

- kwiatostan: skupienie nie rozwijaj帷ych si wegetatywnie rozga喚zie p璠闚 zako鎍zonych kwiatami. Ze wzgl璠u na rodzaj budowy wyr騜niamy dwa g堯wne typy kwiatostan闚: groniaste (grono, baldach, baldachgrono, k這s, kolba, g堯wka) oraz wierzchotkowate (sierpik, wachlarzyk, podbaldach, wierzchotka dwuramienna itd.). Kwiatostany groniaste posiadaj wyra幡 o g堯wn i s otwarte, tzn. nie wyst瘼uje u nich kwiat szczytowy. W przypadku kwiatostan闚 wierzchotkowatych o g堯wna jest skr鏂ona i posiada kwiat szczytowy; przed jej zako鎍zeniem wyrasta o boczna tak瞠 z kwiatem szczytowym itd. Opr鏂z wymienionych typ闚 prostych wyst瘼uj tak瞠 typy z這穎ne, kiedy w miejsce kwiatu wyst瘼uje "mini-kwiatostan" danego typu prostego; m闚imy w闚czas o k這sach z這穎nych (k這s, w kt鏎ym na osi g堯wnej zamiast kwiat闚 wyst瘼uj odga喚zienia boczne, a na nich dopiero kwiaty u這穎ne w postaci k這s闚), wiechach (grono, w kt鏎ym na osi g堯wnej zamiast kwiat闚 wykszta販aj si osie boczne drugiego i dalszych rz璠闚, a dopiero na nich wyst瘼uj kwiaty), baldachach z這穎nych itp.


Typy kwiatostan闚

- las iglasty (in. b鏎): las, w kt鏎ym zdecydowan wi瘯szo嗆 drzew stanowi drzewa iglaste. W zale積o軼i od dominuj帷ego gatunku wyr騜nia si bory sosnowe, lasy 鈍ierkowe oraz lasy jod這we.
- las li軼iasty: las, w kt鏎ym zdecydowan wi瘯szo嗆 drzew stanowi drzewa li軼iaste. W Polsce w zale積o軼i od dominuj帷ego gatunku wyr騜nia si m.in. buczyny (buk zyczajny), gr康y (grab pospolity, lipy, klony), 喚gi (olsze czarna i szara, wierzby, topole, wi您y, jesiony) oraz olsy (olsze czarna i szara). Lasy li軼iaste to dominuj帷y typ las闚 naturalnych w 鈔odkowo-wschodniej Europie.
- las 喚gowy (in. 喚g): las porastaj帷y tereny nadrzeczne, wyst瘼uj帷y w zasi璕u w鏚 powodziowych. Spo鈔鏚 drzew w lesie 喚gowym najcz窷ciej wyst瘼uj olsze, wierzby, topole, wi您y i jesiony.
- las mieszany: las, w kt鏎ym wyst瘼uje znaczny udzia zar闚no drzew li軼iastych jak i iglastych; najcz窷ciej s to d瑿y, buki, brzozy, sosny, 鈍ierki, jod造 i modrzewie. Obecnie przewa瘸j sadzone lasy mieszane.
- las olsowy (in. ols): las porastaj帷y siedliska bagienne, z trwale stagnuj帷 wod, charakteryzuje si k瘼ow struktur runa le郾ego z "wysepkami" ro郵in gromadz帷ych si wok馧 szyi korzeniowych olsz. Jak sama nazwa wskazuje, w olsie wyst瘼uj g堯wnie olsze (czarne i szare).
- listek: jedna z blaszek sk豉daj帷ych si na li嗆 z這穎ny.
- li軼ienie: m這dociane li軼ie powstaj帷e w rozwijaj帷ym si zarodku ro郵iny. Li軼ienie maj za zadanie umo磧iwienie rozwoju m這dej ro郵iny we wczesnym okresie bezpo鈔ednio po wykie趾owaniu. W zale積o軼i od ilo軼i li軼ieni w zarodku, ro郵iny okrytozal捫kowe tradycyjnie dzieli si na jedno- i dwuli軼ienne. Kszta速 li軼ieni jest przewa積ie zupe軟ie inny ni normalnych li軼i.
- 喚g: patrz las 喚gowy.
- mieszaniec: osobnik potomny powsta造 ze skrzy穎wania (p販iowego skojarzenia) rodzic闚 nale膨cych do dw鏂h r騜nych gatunk闚 lub rodzaj闚. Je郵i krzy穎wanie nast瘼uje w wyniku procesu spontanicznego, m闚imy o miesza鎍u naturalnym, w przeciwnym przypadku mamy do czynienia z tzw. sztucznym miesza鎍em. Zwykle spotykane s miesza鎍e gatunk闚 nale膨cych do tego samego rodzaju, do rzadko軼i nale膨 natomiast miesza鎍e miedzyrodzajowe (np. cyprysowiec Leylanda). Miesza鎍e s oznaczane znakiem mno瞠nia x; w przypadku miesza鎍闚 mi璠zygatunkowych znak ten wstawiamy pomi璠zy nazw rodzajow i gatunkow (np. Populus xcanescens), dla miesza鎍闚 mi璠zyrodzajowych stawiamy go przed nazw rodzaju (np. x Mahoberberis neubertii). Istniej tak瞠, cho nale膨 do wyj徠kowej rzadko軼i, miesza鎍e wegetatywne (powstaj one zwykle przy szczepieniu dw鏂h ro郵in); takie miesza鎍e oznaczamy znakiem + (np. + Laburnum adamii = Laburnum anagyroides + Cytisus purpureus).
- mieszek: suchy, p瘯aj帷y, pojedynczy owoc powsta造 z jednego owocolistka, posiadaj帷y cienk i sk鏎zast owocni. Po dojrzeniu suchy mieszek p瘯a najcz窷ciej wzd逝 szwu brzusznego i wysypuje nasiona. Mieszek stanowi najbardziej pierwotny typ owocu; z ro郵in drzewiastych wyst瘼uje on u magnolii. Je郵i w kwiecie wyst瘼uje kilka niezro郾i皻ych ze sob owocolistk闚, z kt鏎ych ka盥y przekszta販a si w osobny mieszek, w闚czas m闚imy o tzw. wielomieszku.
- miodniki (in. nektarniki, nektaria): wyspecjalizowane gruczo造 produkuj帷e nektar wabi帷y owady; znajduj si one zazwyczaj w r騜nych cz窷ciach kwiat闚, czasami jednak mog te wyst瘼owa na innych organach, np. na li軼iach (tzw. nektaria pozakwiatowe).
- monotypowa jednostka systematyczna (rodzaj, rodzina, itd.): jednostka obejmuj帷a tylko jeden bezpo鈔ednio ni窺zy od niej (podporz康kowany) takson.
- nagie (p彗i, li軼ie itp.): inaczej nieow這sione.
- nakrzy磧eg貫 ustawienie li軼i (p彗闚): szczeg鏊ny przypadek ustawienia ok馧kowego, w kt鏎ym li軼ie (p彗i) wyrastaj z w瞛堯w symetrycznymi parami (o symetrii stanowi p璠), przy czym s御iednie pary s zorientowane w stosunku do siebie mniej wi璚ej pod k徠em prostym.
- naprzeciwleg貫 ustawienie li軼i (p彗闚): szczeg鏊ny przypadek ustawienia ok馧kowego, w kt鏎ym li軼ie (p彗i) wyrastaj z w瞛堯w symetrycznymi parami (o symetrii stanowi p璠).
- naprzemianleg貫 ustawienie li軼i (p彗闚): szczeg鏊ny przypadek ustawienia skr皻oleg貫go, w kt鏎ym pojedyncze li軼ie (p彗i) wyrastaj帷e na przemian z w瞛堯w s rozmieszczone mniej wi璚ej w jednej p豉szczy幡ie.
- nasiono: organ ro郵in nasiennych powstaj帷y z zapylonego i zap這dnionego zal捫ka, zawieraj帷y zarodek otoczony tkank zapasow i os這ni皻y 逝pin nasienn. Funkcj nasiona jest przede wszystkim ochrona zarodka przed niesprzyjaj帷ymi warunkami zewn皻rznymi. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Elementy morfologii i fizjologii drzew i krzew闚.
- nibyjagoda: 1. jeden z mi瘰istych typ闚 owocu rzekomego, powsta造 najcz窷ciej z po陰czenia dna kwiatowego i pojedynczego, 逝skowatego owocolistka kwiatu 瞠雟kiego, zawieraj帷y zwykle tylko jedno nasiono. 2. szyszka niekt鏎ych ro郵in iglastych, zro郾i皻a mi瘰istymi cz窷ciami 逝sek (np. cis).
- nie逝pek: orzech (orzeszek), kt鏎ego owocnia i 逝pina nasienna s zro郾i皻e razem (a wi璚 nie mo積a ich 豉two oddzieli od siebie czyli "o逝pi" - st康 nazwa).
- nieparzystopierzasty li嗆: li嗆 pierzasto z這穎ny, sk豉daj帷y si z nieparzystej liczby listk闚, posiadaj帷y listek szczytowy (np. orzech w這ski, jesion wynios造). Patrz tak瞠 parzystopierzasty li嗆.
- obcy gatunek: patrz alochtoniczny.
- obup販iowa ro郵ina: ro郵ina, na kt鏎ej poszczeg鏊nych osobnikach wyst瘼uj wsp鏊nie organy rozrodcze obu p販i - zar闚no m瘰kie pr璚iki jak i 瞠雟kie s逝pki (a zatem jest to ro郵ina jednopienna albo o kwiatach obup販iowych).
- obup販iowe kwiaty: kwiaty, w kt鏎ych wyst瘼uj wsp鏊nie organy rozrodcze obu p販i - zar闚no m瘰kie pr璚iki jak i 瞠雟kie s逝pki. Patrz tak瞠 rozdzielnop販iowe kwiaty.
- odmiana: podkategoria wyodr瑿niana w ramach gatunku lub podgatunku na podstawie niewielkiego zbioru cech stanowi帷ych drobne, zazwyczaj dziedziczne odchylenia od wzorca tego (pod)gatunku. W odr騜nieniu od gatunku i podgatunku, odmiana nie posiada w豉snego zasi璕u - jej osobniki mog by rozproszone na dowolnym podobszarze rozsiedlenia gatunku. Odmiana jest oznaczana jako var. 'nazwa_odmiany'; jest to podkategoria ni窺za ni podgatunek, a wy窺za ni forma. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- odro郵e, odrost, p璠 odro郵owy: bardzo szybko rosn帷y p璠 rozwijaj帷y si z p彗闚 酥i帷ych. P璠y odro郵owe powstaj najcz窷ciej w wyniku uszkodzenia cz窷ci nadziemnej (odro郵a od pnia i ga喚zi) lub podziemnej (odro郵a korzeniowe) ro郵iny. Do drzew najbardziej intensywnie tworz帷ych odro郵a korzeniowe nale膨 skrzyd這rzech kaukaski, sumak ostowiec i topola bia豉.
- ogonek: organ 陰cz帷y blaszk li軼iow z p璠em. W przypadku braku ogonka m闚imy o li軼iach siedz帷ych.
- ok馧kowe ustawienie li軼i (p彗闚): ustawienie, w kt鏎ym z ka盥ego w瞛豉 wyrasta 2 lub wi璚ej li軼i (p彗闚). Je郵i li軼ie te (p彗i) wyrastaj symetrycznymi parami (gdzie o symetrii stanowi p璠), w闚czas w zale積o軼i od wzajemnego usytuowania tych par wzgl璠em siebie m闚imy o ustawieniu naprzeciwleg造m (pary w jednej p豉szczy幡ie) lub nakrzy磧eg造m (pary prostopad貫 wzgl璠em siebie).
- okwiat: cz窷 kwiatu s逝膨ca do ochrony organ闚 p販iowych (pr璚ik闚 i s逝pk闚), cz瘰to tak瞠 do wabienia zwierz徠 zapylaj帷ych kwiaty; jest z這穎ny z kielicha i/albo korony.
- okwiat x-krotny: okwiat, kt鏎ego korona sk豉da si z x p豉tk闚.
- okwiat podw鎩ny: okwiat z這穎ny z kielicha i korony.
- okwiat pojedynczy: okwiat z這穎ny tylko z kielicha albo tylko z korony.
- ols: patrz las olsowy.
- orzech, orzeszek: suchy, zamkni皻y i niep瘯aj帷y, zwykle 1-nasienny owoc odpadaj帷y w ca這軼i od ro郵iny matecznej. W przypadku drzew i krzew闚 orzech jest zwykle otoczony przez tzw. kupul - miseczk powsta陰 z przekszta販onych przylistk闚 (np. d帳, buk, kasztan, leszczyna). Orzechy o niewielkich rozmiarach nazywa si orzeszkami (np. lipa, grab); s one cz瘰to zaopatrzone w specjalny aparat lotny (tzw. skrzyde趾a) pozwalaj帷y na ich roznoszenie przez wiatr (np. brzoza, olsza). Orzeszki ze szczeg鏊nie du篡mi skrzyde趾ami s nazywane skrzydlakami (np. klon, jesion, wi您). Orzech, kt鏎ego owocnia i 逝pina nasienna s zro郾i皻e razem nazywamy nie逝pkiem.
- owoc: organ ro郵in okrytonasiennych powstaj帷y z zal捫ni s逝pka (ewentualnie tak瞠 pewnych innych cz窷ci kwiatu - patrz owoc pozorny) i zawieraj帷y wewn徠rz jedno lub wiele nasion. Zadaniem owocu jest os豉nianie niedojrza造ch nasion, a po ich dojrzeniu u豉twienie rozsiewania przez wiatr lub zwierz皻a. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Elementy morfologii i fizjologii drzew i krzew闚.
- owoc pozorny (in. rzekomy): owoc powstaj帷y nie tylko ze 軼ian zal捫ni s逝pka (jak to jest w przypadku owoc闚 w豉軼iwych), ale tak瞠 z innych cz窷ci kwiatu. Najcz窷ciej t dodatkow cz窷ci jest mocno rozrastaj帷e si, mi瘰iste dno kwiatowe (rzadziej np. okwiat). Przyk豉dami drzew tworz帷ych owoce pozorne s jab這nie i grusze, kt鏎ych w豉軼iwym owocem jest wielonasienna, sk鏎zasta torebka natomiast mi捫sz powstaje ze zmi窷nia貫go dna kwiatowego. Owoce pozorne truskawek i poziomek to tzw. wieloorzeszkowce - liczne drobne orzeszki (owoce w豉軼iwe) osadzone na rozro郾i皻ym, soczystym dnie kwiatowym. Analogicznie owoc rzekomy maliny stanowi wielopestkowiec powsta造 ze zro郾i璚ia wielu drobnych, mi瘰istych pestkowc闚 (owoce w豉軼iwe) na wsp鏊nym, zmi窷nia造m dnie kwiatowym.
- owoc rzekomy: patrz owoc pozorny.
- owoc w豉軼iwy: owoc powstaj帷y wy陰cznie ze 軼ian zal捫ni s逝pka. Patrz tak瞠 owoc pozorny.
- owocnia: cz窷 owocu powstaj帷a ze 軼iany zal捫ni (w przypadku owoc闚 pozornych tak瞠 z innych cz窷ci kwiatu), otaczaj帷a nasiona. Owocnia + nasiona = owoc.
- owocolistek: element s逝pka ro郵in nasiennych, zawieraj帷y na swej powierzchni 1 lub wi璚ej zal捫k闚. Zro郾i皻e owocolistki tworz zal捫ni, a po zap這dnieniu staj si cz窷ci owocu.
- parzystopierzasty li嗆: li嗆 pierzasto z這穎ny, sk豉daj帷y si z parzystej liczby listk闚, nie posiadaj帷y listka szczytowego (np. glediczja tr鎩cierniowa). Patrz tak瞠 nieparzystopierzasty li嗆.
- p彗i mieszane: p彗i zawieraj帷e zawi您ki zar闚no li軼i jak i kwiat闚 (np. jab這, g堯g, jarz帳).
- p彗i przybyszowe: p彗i powstaj帷e w szczeg鏊nych okoliczno軼iach (np. zranienie) na r騜nych organach (w tym tak瞠 na li軼iach i 軼i皻ych pniakach); z nich powstaj m.in. odro郵a od pnia i korzeniowe.
- p彗i 酥i帷e: niewidoczne p彗i pe軟i帷e rol "zapasowych". Nie rozwijaj si one na wiosn tak jak to ma miejsce w przypadku normalnych p彗闚, ale przez lata pozostaj w u酥ieniu. Ich aktywacja nast瘼uje najcz窷ciej w sytuacji, gdy normalne p彗i zostan uszkodzone (mo瞠 to tak瞠 by spowodowane nag造m ods這ni璚iem rosn帷ego w zacienieniu drzewa; w tym przypadku pojawiaj si liczne p璠y odro郵owe nazywane wilkami - np. u jesiona wynios貫go). P彗i 酥i帷e tworz g堯wnie drzewa li軼iaste.
- pestkowiec: owoc o mi瘰istej owocni, zbudowanej z trzech koncentrycznych warstw: zewn皻rznego egzokarpu stanowi帷ego zwykle cienk, okrywaj帷 sk鏎k owocu, po鈔edniego, soczystego i cz瘰to jadalnego mezokarpu oraz wewn皻rznego, zdrewnia貫go endokarpu (tzw. pestka), zawieraj帷ego przewa積ie jedno nasiono. Przyk豉dami ro郵in wykszta販aj帷ych pestkowce s 郵iwy, czere郾ie, brzoskwinie, palmy a tak瞠 orzech w這ski. Z kwiat闚 wielos逝pkowych mog powstawa tzw. pestkowcowe z這穎ne lub inaczej wielopestkowce (np. malina, je篡na).
- pier軼ieniowonaczyniowe drewno: drewno o mocno zr騜nicowanych rozmiarowo naczyniach i wyra幡ie zaznaczonych s這jach. Powodem tego wyra幡ego zaznaczenia s這i jest istotna r騜nica w strukturze naczy pomi璠zy drewnem wczesnym i p騧nym. W sk豉d porowatego i zazwyczaj jasnego drewna wczesnego wchodz liczne naczynia o du瞠j 鈔ednicy. W przypadku twardego, zwykle ciemnego drewna p騧nego mamy do czynienia z nielicznymi, ma造mi (zbitymi) naczyniami u這穎nymi zwykle w plamki, punkty lub linie faliste. Drewno pier軼ieniowonaczyniowe tworz mi璠zy innymi d瑿y, jesiony, morwy, robinie i wi您y. Do gatunk闚 przej軼iowych pomi璠zy pier軼ieniowonaczyniowymi i rozpierzch這naczyniowymi nale篡 orzech w這ski.
- pierzasto z這穎ny li嗆: li嗆 z這穎ny, sk豉daj帷y si z osi li軼ia i rozmieszczonych na niej blaszek li軼iowych - tzw. listk闚 (np. robinia akacjowa, jesion wynios造). Je郵i z osi li軼ia wyrastaj nie listki, ale osie drugiego rz璠u, z kt鏎ych dopiero wyrastaj listki, m闚imy o li軼iu podw鎩nie pierzasto z這穎nym (np. glediczja tr鎩cierniowa).
- pi趾owany brzeg li軼ia: posiadaj帷y ostro zako鎍zone wierzcho趾i i ostro wci皻e doliny.
- pionierskie ro郵iny: ro郵iny o bardzo ma造ch wymaganiach, jako pierwsze zasiedlaj帷e tereny pozbawione wcze郾iej ro郵inno軼i.
- p販iowe (in. generatywne) rozmna瘸nie: rozmna瘸nie za pomoc haploidalnych kom鏎ek rozrodczych (gamet) - m瘰kiej i 瞠雟kiej, powstaj帷ych zazwyczaj w wyspecjalizowanych narz康ach p販iowych (u zwierz徠) lub organach generatywnych (u ro郵in). Po po陰czeniu si dw鏂h kom鏎ek rozrodczych powstaje diploidalna zygota, z kt鏎ej rozwija si zarodek, a nast瘼nie nowy organizm. Podstawow zalet wynikaj帷 z tego typu rozmna瘸nia jest r騜norodno嗆 potomstwa pozwalaj帷a organizmom rozmna瘸j帷ym si p販iowo na szybsz ewolucj ni u rozmna瘸j帷ych si bezp販iowo (organizmy potomne pochodz帷e z rozmna瘸nia generatywnego r騜ni si bowiem genetycznie od swoich rodzic闚).
- podgatunek: najwy窺za podkategoria w ramach gatunku, wyodr瑿niana na podstawie wyra幡ych (cho nie na tyle, aby utworzy oddzielny gatunek) dziedzicznych cech r騜ni帷ych go od wzorca gatunku; r騜nice te s zwykle warunkowane geograficznie, tj. zwi您ane z przystosowaniem si osobnik闚 do danego obszaru (klimatu) dlatego te podgatunek posiada zazwyczaj sw鎩 w豉sny zasi璕 w ramach rozsiedlenia gatunku. Podgatunek jest oznaczany jako subsp. nazwa_podgatunku; jest to podkategoria wy窺za ni odmiana i forma. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- podw鎩nie pi趾owany brzeg li軼ia: brzeg pi趾owany, kt鏎ego z帳ki tak瞠 s pi趾owane (na z帳kach "grubych" wyst瘼uj drobniejsze z帳ki).
- poligamiczna ro郵ina: ro郵ina, na kt鏎ej poszczeg鏊nych osobnikach wyst瘼uj zar闚no jedno- jak i obup販iowe kwiaty.
- poligamiczne kwiaty: "skr鏒 my郵owy" oznaczaj帷y wsp鏊ne wyst瘼owanie na tym samym osobniku zar闚no kwiat闚 jedno- jak i obup販iowych.
- p馧paso篡t: ro郵ina czerpi帷a wod i sole mineralne oraz niekt鏎e substancje od篡wcze z organizmu 篡wiciela, ale w odr騜nieniu od paso篡t闚 prowadz帷a proces fotosyntezy. Przyk豉dem p馧paso篡ta jest jemio豉.
- pr徠niczki: p這nne (pozbawione pylnik闚) pr璚iki wyst瘼uj帷e w niekt鏎ych kwiatach (np. u lipy drobnolistnej).
- pr璚ik: m瘰ki organ p販iowy ro郵in kwiatowych. U ro郵in okrytonasiennych pr璚ik sk豉da si z tzw. nitki pr璚ikowej oraz g堯wki zr騜nicowanej na 2 pylniki po陰czone ze sob p這nnym 陰cznikiem. U ro郵in nagonasiennych pr璚iki stanowi jedyny element bezokwiatowego kwiatu m瘰kiego. Pr璚iki s zazwyczaj zebrane w ok馧ki, tworz帷 tzw. pr璚ikowie.
- przetchlinki: fragmenty korka z lu幡o rozmieszczonymi kom鏎kami, zapewniaj帷e wymian gazow g喚biej po這穎nych tkanek z otoczeniem. Wyst瘼uj zar闚no w tkankach okrywaj帷ych p璠y jak i korzenie.
- pylnik: element pr璚ika kwiatu wytwarzaj帷y py貫k kwiatowy. Py貫k ten powstaje w tzw. komorach py趾owych. Dojrza貫 pylniki p瘯aj, py貫k wysypuje si i zostaje przenoszony przez wiatr lub zwierz皻a (najcz窷ciej owady), a nast瘼nie osadza si na znamionach s逝pk闚 innych kwiat闚 (nast瘼uje zapylenie).
- py貫k kwiatowy, ziarnka py趾u: m瘰kie kom鏎ki rozrodcze ro郵in nasiennych. W procesie zapylenie py貫k osiada na znamieniu s逝pka u ro郵in okrytonasiennych albo bezpo鈔ednio na nieos這ni皻ych zal捫kach umieszczonych na 逝skach nasiennych u ro郵in nagonasiennych. Po陰czenie py趾u z zal捫kiem (zap這dnienie) prowadzi do powstania zarodka nowej ro郵iny. Ziarnka py趾u s wytwarzane w pylnikach stanowi帷ych elementy pr璚ik闚.
- rdze: znajduj帷a si w 鈔odku p璠u tkanka zbudowana z lu幡o u這穎nych kom鏎ek, s逝膨ca g堯wnie do przechowywania substancji zapasowych.
- relikt (-owy, np. gatunek): termin okre郵aj帷y wsp馧cze郾ie 篡j帷e organizmy, kt鏎ych zasi璕 zosta znacznie ograniczony z powodu tendencji gatunku do wymierania albo (rzadziej) w zwi您ku z innymi uwarunkowaniami (np. zmian klimatu - tzw. relikt glacjalny).
- Reveala system klasyfikacji ro郵in: jeden z nowszych syst闚 klasyfikacji ro郵in, opracowany w latach 90. XX w. przez Jamesa L. Reveala (USA), rozwijany do 1999 r. (zast徙iony nast瘼nie przez systemy APG); obejmuje 273 rz璠y w tym 551 rodzin, dzieli ro郵iny okrytonasienne na 5 klas, wyr騜niaj帷 jednoli軼ienne jako osobn klas Liliopsida, a dwuli軼ienne dziel帷 na 4 niezale積e klasy.
- rodzaj: jednostka systematyczna wchodz帷a w sk豉d rodziny, obejmuj帷a bezpo鈔ednio gatunki. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- rodzina: jednostka systematyczna wchodz帷a w sk豉d rz璠u, obejmuj帷a bezpo鈔ednio rodzaje. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- rozdzielnop販iowa ro郵ina: ro郵ina, na kt鏎ej poszczeg鏊nych osobnikach wyst瘼uj organy rozrodcze tylko jednej p販i - m瘰kie pr璚iki albo 瞠雟kie s逝pki (a zatem jest to inaczej ro郵ina dwupienna).
- rozdzielnop販iowe (in. jednop販iowe) kwiaty: kwiaty, w kt鏎ych wyst瘼uj organy rozrodcze tylko jednej p販i - m瘰kie pr璚iki albo 瞠雟kie s逝pki. Patrz tak瞠 obup販iowe kwiaty.
- roz逝pka: patrz roz逝pnia.
- roz逝pnia: suchy, pojedynczy, wielonasienny owoc rozpadaj帷y si po dojrzeniu na 1-nasienne, zamkni皻e i niep瘯aj帷e roz逝pki. Roz逝pnie tworzy wi瘯szo嗆 popularnych warzyw z rodziny selerowatych (np. marcher i pietruszka).
- rozpierzch這naczyniowe drewno: drewno o drobnych i do嗆 r闚nomiernie rozsianych po ca貫j powierzchni s這ja naczyniach, bez wyra幡ego podzia逝 s這ja na drewno wczesne i p騧ne (w konsekwencji tak瞠 bez wyra幡ych s這i). Drewno rozpierzch這naczyniowe tworz mi璠zy innymi brzozy, buki, grusze, jab這nie, klony, leszczyny, lipy, olsze, topole i wierzby. Do gatunk闚 przej軼iowych pomi璠zy rozpierzch這naczyniowymi i pier軼ieniowonaczyniowymi nale篡 orzech w這ski.
- rz康: jednostka systematyczna wchodz帷a w sk豉d klasy, obejmuj帷a bezpo鈔ednio rodziny. Wi璚ej - patrz Wprowadzenie - Systematyka.
- sadzonka: rozwijaj帷a korzenie przybyszowe, uci皻a cz窷 p璠u s逝膨ca do rozmna瘸nia wegetatywnego.
- semizielona ro郵ina: ro郵ina, kt鏎ej nie wszystkie li軼ie opadaj na zim; cz窷 z nich, zw豉szcza podczas 豉godnych zim, utrzymuje si w stanie niezeschni皻ym a do wiosny i opada dopiero wraz z pojawianiem si nowych. Przyk豉dem semizimozielonej ro郵iny jest ligustr pospolity.
- sieczny kszta速 li軼ia: posiadaj帷y bardzo g喚bokie wci璚ia dochodz帷e niemal do po這wy blaszki (nerwu g堯wnego), z prawie wolnymi fragmentami li軼ia.
- siedz帷e (o p彗ach, li軼iach, kwiatach i owocach): umieszczone bezpo鈔ednio na p璠zie (beztrzoneczkowe, bezogonkowe, bezszypu趾owe).
- sierpik: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- skr皻oleg貫 ustawienie li軼i (p彗闚): ustawienie, w kt鏎ym z w瞛堯w wyrastaj pojedyncze li軼ie (p彗i). Je郵i li軼ie te (p彗i) s rozmieszczone mniej wi璚ej w jednej p豉szczy幡ie, m闚imy o ustawieniu naprzemianleg造m, kt鏎e stanowi szczeg鏊ny przypadek ustawienia skr皻oleg貫go.
- skrzydlak: suchy, niep瘯aj帷y owoc niewielkich rozmiar闚 (orzeszek), posiadaj帷y owocni zaopatrzon w jeden, dwa lub wi璚ej skrzydlastych wyrostk闚 pozwalaj帷ych na rozsiewanie przez wiatr. Drzewami tworz帷ymi najbardziej znane skrzydlaki s klony (ich podw鎩ne skrzydlaki s czasem nazywane noskami) oraz jesiony (pojedyncze skrzydlaki jesion闚 to tzw. samary). Inne przyk豉dy to dyskowate skrzydlaki wi您闚 oraz wyposa穎ne w d逝gie podsadki orzeszki lipy.
- s這je drewna: warstwy przyrostu rocznego drewna drzew i krzew闚, widoczne z powodu r騜nic zabarwienia pomi璠zy ja郾iejszym drewnem wczesnym i ciemniejszym drewnem p騧nym. Tworzenie s這i jest cech silnie zwi您an z sezonowo軼i; nie wyst瘼uje ono u wielu drzew i krzew闚 rosn帷ych w tropikach.
- s逝pek: 瞠雟ki organ p販iowy ro郵in okrytonasiennych, zbudowany ze zro郾i皻ych ze sob owocolistk闚. Morfologicznie s逝pek sk豉da si z rozszerzonej, wyst瘼uj帷ej u podstawy, 1- lub wielokomorowej zal捫ni zawieraj帷ej zal捫ki, kt鏎a nast瘼nie zw篹a si przechodz帷 w tzw. szyjk s逝pka (nie zawsze wyst瘼uje) zako鎍zon znamieniem, na kt鏎ym osadza si py貫k. S逝pki mog wyst瘼owa w kwiecie pojedynczo albo po kilka tworz帷 tzw. s逝pkowie.
- str彗: suchy, p瘯aj帷y dwoma szwami, zwykle wielonasienny owoc powsta造 z pojedynczego owocolistka. Cienka i sk鏎zasta owocnia str彗a nie jest zr騜nicowana morfologicznie. Nasiona s u這穎ne wzd逝 szwu zro郾i璚ia brzeg闚 str彗a. Str彗 jest owocem charakterystycznym zw豉szcza dla rodziny bobowatych, wyst瘼uje wi璚 u drzew takich jak robinia, glediczja, z這tokap czy pere趾owiec, ale tak瞠 u wielu ro郵in zielnych - np. fasoli, grochu czy bobu.
- system korzeniowy palowy: system korzeniowy posiadaj帷y jeden centralny korze g堯wny (palowy) rosn帷y pionowo w d馧 i odrastaj帷e od niego cie雟ze korzenie boczne, od kt鏎ych odrastaj nast瘼nie korzenie boczne drugiego rz璠u itd. Palowy system korzeniowy jest typowy dla du篡ch i stabilnych drzew, takich jak np. sosna i d帳.
- system korzeniowy wi您kowy: system korzeniowy nie posiadaj帷y jednego wyr騜nionego, grubego korzenia g堯wnego (palowego), ale wiele r闚norz璠nych, stosunkowo cienkich korzeni wyrastaj帷ych z podstawy ro郵iny. Wi您kowy system korzeniowy jest typowy dla ro郵in jednoli軼iennych a tak瞠 dla wielu krzew闚.
- szypu趾a: nieulistniona cz窷 p璠u, na kt鏎ej wyyrasta kwiat, a nast瘼nie owoc. Kr鏒kie i grube szypu趾i bywaj nazywane trzoneczkami. W przypadku braku szypu趾i m闚imy o kwiatach i owocach siedz帷ych.
- szyszeczka: jeden z typ闚 kwiatostan闚 瞠雟kich, wyst瘼uj帷y zw豉szcza u drzew iglastych, ale te u niekt鏎ych li軼iastych (np. olsz i brz霩).
- szyszka: 1. kontener nasion ro郵in nagozal捫kowych. Sk豉da si z osi i osadzonych na niej zdrewnia造ch 逝sek nasiennych (powstaj帷ych z pojedynczych owocolistk闚), na kt鏎ych umieszczone jest jedno lub wi璚ej nasion. 2. nazwa u篡wana czasami w stosunku do szyszeczki.
- szyszkojagoda: rodzaj szyszki o zmi窷nia造ch i zro郾i皻ych ze sob 逝skach nasiennych, zawieraj帷ej zwykle liczne nasiona. Szyszkojagody wyst瘼uj wy陰cznie u ja這wc闚.
- torebka: suchy, p瘯aj帷y, pojedynczy owoc powsta造 z 2 lub wi璚ej owocolistk闚, posiadaj帷y sk鏎zast, cz瘰to zdrewnia陰 owocni. Po dojrzeniu sucha torebka p瘯a szczelin lub klapami wzd逝 szw闚 zro郾i璚ia owocolistk闚 i wysypuje nasiona (czasem nasiona s wysypywane poprzez specjalne otworki lub przez du篡 otw鏎 powsta造 po odpadni璚iu "wieczka"; m闚imy w闚czas o tzw. puszcze - np. mak闚ka maku). Przyk豉dami drzew tworz帷ych torebki s wierzby i topole, z krzew闚 mo瞠my tu wymieni bukszpan, forsycj i lilaka. Nietypowe, bo grube i sk鏎zasto-mi瘰iste torebki tworzy kasztanowiec.
- tr鎩listkowy li嗆: li嗆 z這穎ny, sk豉daj帷y si z trzech oddzielnych listk闚 (mo積a powiedzie, 瞠 jest to r闚nocze郾ie li嗆 pierzasto z這穎ny i d這niasto z這穎ny).
- trzoneczek: 1. wyst瘼uj帷y czasami 陰cznik p彗u z p璠em. W przypadku braku trzoneczka m闚imy p彗ach siedz帷ych. 2. kr鏒ka i gruba szypu趾a kwiatu (owocu).
- twardziel: fizjologicznie martwa strefa drewna wyst瘼uj帷a w 鈔odkowej cz窷ci przekroju pnia, zwykle ciemniej zabarwiona, ze wzgl璠u na du膨 twardo嗆 pe軟i帷a g堯wnie rol mechaniczn. Obok gatunk闚 posiadaj帷ych twardziel zabarwion (np. sosny, modrzewie, cisy, d瑿y, orzech w這ski, 郵iwy, topole opr鏂z osiki) istniej tak瞠 gatunki o niezabarwionej twardzieli (np. jod豉 pospolita, 鈍ierk pospolity, lipy), o obu typach wyst瘼uj帷ych r闚nocze郾ie (np. jesion wynios造, wierzba iwa) a tak瞠 o drewnie beztwardzielowym (np. grab pospolity, buk zwyczajny, brzoza brodawkowata, topola osika, olsze, kasztanowiec zwyczajny). Twardziel jest "dope軟ieniem" bielu.
- wachlarzyk: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- wegetatywne rozmna瘸nie: patrz bezp販iowe rozmna瘸nie.
- w瞛e: miejsce na p璠zie, z kt鏎ego wyrastaj li軼ie.
- wiecha: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- wiecznie zielona ro郵ina: ro郵ina, kt鏎ej li軼ie utrzymuj si przez wiele sezon闚 wegetacyjnych (patrz tak瞠 ro郵ina zimozielona).
- wierzchotka: jeden z typ闚 kwiatostanu.
- wolnop豉tkowy okwiat: okwiat, kt鏎ego p豉tki korony nie s zro郾i皻e ze sob. Patrz tak瞠 zros這p豉tkowy okwiat.
- wr瑿ny kszta速 li軼ia: posiadaj帷y wci璚ia o g喚boko軼i nie wi瘯szej ni 1/2 po這wy szeroko軼i blaszki (a wi璚 niezbyt g喚bokie).
- zal捫ek: 瞠雟ki organ rozrodczy ro郵in nasiennych. Po zapyleniu i zap這dnieniu z zal捫ka powstaje nasiono, w kt鏎ym znajduje si zarodek ro郵iny potomnej.
- zal捫nia: dolna, zwykle rozszerzona cz窷 s逝pka kwiatu, powsta豉 z jednego lub wielu zro郾i皻ych ze sob owocolistk闚, zawieraj帷a 1 lub wiele zal捫k闚. Zal捫nia wchodzi w sk豉d powstaj帷ego owocu.
- zap這dnienie: po陰czenie si gamet (in. kom鏎ek rozrodczych) m瘰kiej i 瞠雟kiej, w wyniku kt鏎ego powstaje nowa kom鏎ka nazywana zygot, stanowi帷a pocz徠kow posta organizmu potomnego. Zap這dnienie ro郵in jest wynikiem zapylenia, czyli procesu prowadz帷ego do po陰czenia si m瘰kiego py趾u kwiatowego z 瞠雟kim zal捫kiem.
- zapylanie: osadzanie py趾u kwiatowego na znamieniu s逝pka kwiatu u ro郵in okrytozal捫kowych lub na tzw. okienku zal捫ka u ro郵in nagozal捫kowych. Zapylanie ma za zadanie doprowadzi do zap這dnienia, czyli po陰czenia py趾u z zal捫kiem, w wyniku kt鏎ego to procesu powstaje zarodek ro郵iny potomnej. Zapylanie mo瞠 by dokonywane przez wiatr lub przez zwierz皻a (g堯wnie ptaki i owady). Gdy osiadaj帷y na znamieniu py貫k pochodzi z tej samej ro郵iny m闚imy o samozapyleniu, w przypadku za py趾u pochodz帷ego z innej ro郵iny mamy do czynienia z zapyleniem krzy穎wym.
- zarodek: osobnik ro郵inny lub zwierz璚y we wczesnym etapie rozwoju zwanym okresem zarodkowym. W鈔鏚 ro郵in zarodki wyst瘼uj pocz患szy od paprotnik闚.
- z帳kowany brzeg li軼ia: posiadaj帷y ostro zako鎍zone wierzcho趾i i 豉godne (zaokr庵lone) doliny.
- zimozielona ro郵ina: ro郵ina, kt鏎ej li軼ie utrzymuj si co najmniej przez jedn zim (patrz tak瞠 ro郵ina wiecznie zielona).
- z這穎ny li嗆: li嗆 sk豉daj帷y si z wielu oddzielnych blaszek li軼iowych - tzw. listk闚. Wyr騜niamy trzy g堯wne rodzaje li軼i z這穎nych: pierzasto z這穎ne, d這niasto z這穎ne oraz tr鎩listkowe.
- znami s逝pka: cz窷 (zwykle zwie鎍zenie) s逝pka kwiatu ro郵in okrytonasiennych, na kt鏎ej osadza si py貫k w procesie zapylenia. Ilo嗆 znamion w danym s逝pku zale篡 od liczby owocolistk闚 buduj帷ych ten s逝pek.
- zoochoria: spos鏏 rozprzestrzeniania nasion polegaj帷y na ich roznoszeniu przez zwierz皻a (zwykle s to ptaki, owady lub nietoperze).
- zros這p豉tkowy okwiat: okwiat, kt鏎ego p豉tki korony s przynajmniej cz窷ciowo zro郾i皻e ze sob. Patrz tak瞠 wolnop豉tkowy okwiat.
- 篡wica: kleista substancja wytwarzana przez niekt鏎e ro郵iny, w tym g堯wnie drzewa iglaste, s逝膨ca im do zabezpieczania ran przed grzybami i bakteriami. Mo瞠 ona wyst瘼owa w drewnie, korze oraz ig豉ch drzew iglastych, jest u篡wana m.in. do wyrobu terpentyny i kalafonii. Bursztyn stanowi kopaln 篡wic gatunk闚 sosny i 鈍ierka.