ATLAS DRZEW POLSKI - publikacja na podstawie niniejszej strony
ATLAS DRZEW POLSKI - wydanie 2
Ostatnia
modyfikacja:
2013-06-30
Systematyka:
ROŚLINY / NACZYNIOWE / NASIENNE / OKRYTONASIENNE / JEDNOLIŚCIENNE - MAGNOLIOWE - (ROSOPSIDA) - (RANUNCULOPSIDA) - (PIPEROPSIDA)
Licznik odwiedzin:
Na Ziemi od:
~65 mln lat
KLASA
JEDNOLIŚCIENNE
(LILIOPSIDA)
Zawiera:
ponad
60 tysięcy
gatunków

Rzędy:
LILIOWCE (LILIALES PERLEB)
STORCZYKOWCE (ORCHIDALES)
TRAWOWCE (POALES)
...

Cechy charakterystyczne:
(różnice w stosunku do dwuliściennych)
♦ Wiązkowy system korzeniowy.
♦ Kłodzina zamiast pnia u roślin drzewiastych (nie wytwarzają one drewna w botanicznym sensie).
♦ Równoległa nerwacja liści.
♦ Brak ogonka liściowego.
♦ 3-krotne kwiaty o prostej budowie.
 

█ Zapraszam również na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (https://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

  Systematyka 

Klasa gromady roślin okrytozalążkowych (Magnoliophyta). Obejmuje około 70 rodzin, w tym ponad 60 tysięcy gatunków, stanowiąc mniej więcej 1/5 część zbioru roślin okrytonasiennych.

Rośliny jesnoliścienne powstały z pierwotnych dwuliściennych. Miało to miejsce w okresie kredy, około 65 milionów lat temu (a więc mniej więcej wtedy, kliedy wymierały dinozaury). Jako okrytozalążkowe, rośliny jednoliścienne są jednymi z najwyżej rozwiniętych roślin. Ustępują one jednak wyraźnie pod tym względem roślinom dwuliściennym.

  Główni przedstawiciele i ich cechy morfologiczne

Głównym wyróżnikiem klasy jednoliściennych jest występowanie w zarodku rośliny tylko jednego liścienia
(w odróżnieniu od pozostałych klas gromady okrytozalążkowych, wydzielonych z dawnej klasy dwuliściennych, a więc posiadających dwa liścienie).

W/w krtyerium oparte na liczbie liścieni jest o tyle niepraktyczne, że liścienie występują tylko u bardzo młodych osobników, zaraz po ich wykiełkowaniu. Na szczęście w parze z liczbą liścieni idzie szereg innych cech, które pozwalają bez trudu odróżnić rośliny jednoliścienne od dwuliściennych także w przypadku dorosłych osobników. System korzeniowy roślin jednoliściennych jest wiązkowy, złożony jedynie z korzeni przybyszowych. Nie posiada on zatem występującego u wielu roślin dwuliściennych głównego korzenia palowego, przez co jest stosunkowo słaby. Rośliny jednoliścienne nie wytwarzają drewna w botanicznym sensie, ponieważ ich łodyga nie tworzy przyrostu wtórnego. Nawet w przypadku dużych roślin drzewiastych, takich jak palmy, łodyga ma postać tzw. kłodziny i tylko "udaje" pień, podczas gdy tak na prawdę stanowi jedynie zlepek zdrewniałych pochew liściowych i resztek korzeni przybyszowych, a więc jest zbudowana podobnie jak u sagowców i paprotników. To podobieństwo jednoliściennych roślin drzewiastych do starszych ewolucyjnie paprotników i sagowców nie jest zresztą jedyne. Większość gatunków jednoliściennych, tak jak paprotniki i sagowce, nie tworzy gałęzi. Zamiast nich bezpośrednio z łodygi wyrasta pióropusz wielkich liści. Istnieją wprawdzie gatunki, np. afrykańskie drzewo kołczanowe, które wytwarzają gałęzie, ale sposób, w jaki to robią jest bardzo nietypowy: najpierw łodyga dzieli się na pół, następnie powstałe z tego podziału części znów ulegają podziałowi itd. Liście roślin jednoliściennych są przeważnie pojedyncze i wydłużone (np. trawy), nie posiadające ogonka liściowego (siedzące lub pochwiaste) ani przylistków, rzadziej - np. u palm - pierzasto lub dłoniasto złożone z bardzo dużej liczby wydłużonych listków (w tym ostatnim przypadku mogą one osiągać ogromne rozmiary - rzędu kilku metrów!). Ważną cechą liści roślin jednoliściennych jest łukowata, równoległa nerwacja (wobec pierzastej u dwuliściennych). Kwiaty jednoliściennych są zwykle słabiej zróżnicowane na kielich i koronę niż dwuliściennych oraz ogólnie prostsze w budowie. Zazwyczaj posiadają one pojedynczy, 3-krotny okwiat (u dwuliściennych okwiat jest często podwójny i przeważnie 4- lub 5-krotny), co jednak nie przeszkadza im w niektórych przypadkach - np. u storczyków i lilii - osiągać dużych rozmiarów i przybierać bardzo dekoracyjnych form. Najczęściej bielmowe nasiona jednoliściennych zawsze zawierają zarodek z jednym liścieniem.

Trawa

Jednoliścienne to w większości rośliny zielne, rzadko rośliny o zdrewniałych tkankach. Ich najbardziej typowymi przedstawicielami są trawy (Poaceae) (zarówno zielne, jak i zdrewniałe, np. bambus - Bambusa), rośliny cebulowe oraz wodne. Rośliny o zdrewniałych tkankach (drzewiaste) występują tu rzadko, a ponadto z botanicznego punktu widzenia nie są to drzewa ani krzewy, ponieważ nie wytwarzają drewna w ścisłym tego słowa znaczeniu (patrz niżej). Jako spektakularne przykłady jednoliściennych roślin drzewiastych można podać rodzinę palm (oficjalna nazwa arekowate - Arecaceae), a także rodzaje bananowiec (Musa), dracena (Dracaena) i wymieniony wyżej bambus (Bambusa). O ile jednoliścienne rośliny zielne są bardzo rozpowszechnione na całym świecie, to zasięgi nielicznych drzewiastych przedstawicieli tej klasy są bardzo ograniczone.


Jednoliścienne to przede wszystkim rośliny zielne.
Do ich najbardziej reprezentatywnych przedstawicieli
należą trawy.

System korzeniowy jednoliściennych
jest zawsze wiązkowy (nawet u dużych
roślin drzewiastych, takich jak palmy).
Palmy Palma - korzenie Palma - tworzenie pnia
Palma - tworzenie pnia Palma - tworzenie pnia
Najbardziej znanymi drzewiastymi roślinami klasy jednoliściennych są palmy.
Tak naprawdę jednak palmy nie są drzewami. Oprócz tego, że nie tworzą one
drewna, nie występują u nich gałęzie - bezpośrednio z "pnia" wyrasta pióropusz
ogromnych, pierzasto lub dłoniasto złożonych liści.
Jednoliścienne nie tworzą drewna w botanicznym sensie. Nawet u dużych palm
łodyga, która z daleka przypomina pień "prawdziwych" drzew, jest tak naprawdę
jedynie zlepkiem zeschniętych pochew liściowych i korzeni przybyszowych.

Palma - liść pierzasty Palma - liść dłoniasty Palma - daktyle
Palma - kokos
Liście drzewiastych roślin jednoliściennych są zwykle bardzo duże; u palm osiągają one nawet 4m długości
i są złożone pierzasto lub dłoniasto z bardzo dużej liczby cienkich i długich listków.
Najbardziej znane owoce
jednoliściennych to owoce palm,
w szczególności daktyle i kokosy.

█ Należąca do klasy jednoliściennych jedna z palm - Lodoicja seszelska (Lodoicea maldivica) tworzy największe na świecie, 20kg owoce! (Są to przypominające rozmiarami arbuzy podwójne pestkowce.)